นิยามศัพท์

February 13, 2012 ผู้ดูแลระบบฐานข้อมูลและเว็บไซต์ ประชาสัมพันธ์

นิยามศัพท์

1. ยาเม็ด (tablets) หมายถึง มีทั้งชนิดเม็ดไม่เคลือบและชนิดเม็ดเคลือบ ยาเม็ดธรรมดาไม่ได้เคลือบเป็นยาเม็ดที่อาจมีรูปร่างกลม เหลี่ยม หรือรูปร่างต่างๆ กัน มีขนาดต่างๆ กัน ผิวหน้าของยาเม็ดยาอาจเรียบหรือนูน

  • ส่วนใหญ่เมื่อรับประทานต้องกลืนทั้งเม็ด ห้ามเคี้ยว เช่น Paracetamol, Peritrate เป็นต้น
  • บางชนิดต้องเคี้ยวก่อนกลืน เช่น ยาลดกรดชนิดเม็ด ยาขับลมชนิดเม็ด เป็นต้น ถ้าไม่ระบุว่าต้องเคี้ยวโดยทั่วไปให้กลืนยาเม็ดพร้อมน้ำ
  • บางชนิดเป็นเม็ดยาที่มีลักษณะแข็ง ใช้อมในปากโดยไม่ต้องเคี้ยวเพื่อให้ตัวยาออกฤทธิ์ในปากหรือลำคอ จะเป็นยาประเภทอมเจ็บคอ ยาอมเพื่อทำลายเชื้อโรคในช่องปาก เช่น Strepsil
  • บางชนิดต้องอมไว้ใต้ลิ้น ห้ามเคี้ยวและห้ามกลืนโดยเด็ดขาด เพราะเป็นยาที่เตรียมไว้เพื่อใช้อมใต้ลิ้นจะกลืนไม่ได้เพราะตัวยาจะถูกทำลายที่ตับเมื่อถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารแล้วจะผ่านตับ ทำให้ปริมาณยาที่จะออกฤทธิ์มีไม่เพียงพอ เช่น Methyltestosterone, Nitroglycerin เป็นต้น
  • บางชนิดห้ามเคี้ยวหรืออย่าปล่อยให้ละลายในปาก เนื่องจากยาจะมีผลทำให้คลื่นไส้ อาเจียนอย่างรุนแรง เช่น Dulcolax® (Bisacodyl)
  • ยาเม็ดเคลือบ เป็นยาที่นำมาเคลือบโดยมีวัตถุประสงค์ต่างๆ เช่น เพื่อป้องกันไม่ให้ยาชื้นหรือเพื่อกลบรสของยา หรือเคลือบเป็นสีๆ เพื่อเป็นเอกลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ตนเอง
  • ยาเม็ดบางชนิดเคลือบด้วยวัสดุเพื่อให้เม็ดยาแตกตัวในลำไส้ เรียกยาเม็ดเคลือบนี้ว่า Enteric-Coated Tablets วิธีใช้ยาเคลือบที่แตกตัวในลำไส้ เมื่อรับประทานให้กลืนยาทั้งเม็ด ห้ามเคี้ยวก่อนกลืนหรือรับประทานพร้อมยาลดกรดหรือนม บางชนิดใช้ภายนอก เช่น ยาเหน็บทางทวารหนัก ยาเหน็บช่องคลอด (ปราณี ทู้ไพเราะ, 2550)

2. ยาแคปซูล (Capsules) หมายถึง เป็นรูปแบบยาที่เป็นของแข็ง นำมาใส่ลงในปลอกที่ทำมาจากเจลาติน (Gelatin) ซึ่งเป็นเจลาตินชนิดแข็ง (Hard) หรืออ่อน (Soft) ก็ได้ แคปซูลชนิดแข็ง จะทำเป็นปลอก 2 ปลอกสวมเข้ากัน ภายในบรรจุด้วยตัวยา ส่วนแคปซูลชนิดอ่อน เป็นแคปซูลชิ้นเดียว ภายในบรรจุด้วยตัวยา (เรวดี ธรรมอุปกรณ์, 2550)

3. ชื่อสามัญทางยา (Generic name) หมายถึง ชื่อที่เรียกตามสูตรโครงสร้างทางเคมี หรือคำที่แสดงถึงแหล่งที่มาของยา รวมทั้งประเภท (กำพล ศรีวัฒนกุล, 2545)

4. ชื่อทางการค้า (Brand name) หมายถึง ชื่อที่บริษัทผู้ผลิต หรือตัวแทนจำหน่ายเป็นผู้ตั้ง และขอจดทะเบียนไว้กับกระทรวง (กำพล ศรีวัฒนกุล, 2545)

5. การพิสูจน์เอกลักษณ์ยา (Drug identification) หมายถึง การพิสูจน์เอกลักษณ์จำเพาะของยา ซึ่งยาแต่ละชนิดจะมีความแตกต่างกันในเรื่องของ ชื่อการค้า ชื่อสามัญทางยา ประเภทของยาตามกฎหมาย รูปแบบของยา รูปร่างลักษณะ สี ขนาด ตัวพิมพ์บนเม็ดยา เพื่อเป็นการยืนยัน ว่ายาชนิดดังกล่าวคือยาชนิดใด

6. ฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและแคปซูล (Database for an identical database for tablets and capsules tablets and capsules) หมายถึง ฐานข้อมูลที่รวบรวมข้อมูลของยาเม็ด และยาแคปซูล ประกอบด้วยชื่อการค้า ชื่อสามัญทางยา บริษัทผู้ผลิต (Manufacturer) ผู้จัดจำหน่าย (Distributor) ประเภทของยาตามกฎหมาย รูปแบบของยา รูปร่างลักษณะ สี ขนาด ตัวพิมพ์บนเม็ดยา เพื่อใช้ในการพิสูจน์เอกลักษณ์ยา

7. สี (Color) หมายถึง สีที่มีอยู่บนยาเม็ดและยาแคปซูล ซึ่งยาหนึ่งเม็ดอาจจะประกอบไปด้วยสีมากกว่าหนึ่งสี และสีที่ใช้ในฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ด และยาแคปซูลประกอบไปด้วยโทนสีต่างๆ ดังต่อไปนี้ โทนสีขาว โทนสีแดง โทนสีเหลือง โทนสีครีม โทนสีเขียว โทนสีฟ้า โทนสีน้ำเงิน โทนสีขมพู โทนสีม่วง โทนสีน้ำตาล โทนสีเทา โทนสีดำ และไม่มีสีหรือสีใส ซึ่งในโปรแกรมจะมีแถบโทนสีเพื่อให้ผู้ใช้มีความสะดวกและเป็นแนวทางเดียวกันในการระบุสีของยาเม็ด และยาแคปซูล

การเลือกสีสำหรับยาเม็ด

  • การเลือกสีนั้นสำหรับยาเม็ดที่มีสีเดียวให้ผู้ใช้เลือกสีจากแถวที่ 1 โดยแถวที่ 2 ให้ว่างไว้ สำหรับยาเม็ดที่มีสองสีให้เลือกสีที่หนึ่งในแถว 1 และเลือกสีที่สองในแถว 2 โดยสามารถเลือกสลับแถวกันได้
  • ในกรณีที่ยาเม็ดชนิดเดียวกัน ในแผงเดียวกันมียาเม็ดที่มีสีต่างกัน เช่น ยา Femoston 1/10® ซึ่งเป็นยาที่มีส่วนประกอบของ estradiol, estradiol/dydrogesterone ภายในแผงยาเดียวกันนั้นมียาที่มีสีแตกต่างกันคือ มียาเม็ดที่มีสีขาว และยาเม็ดที่มีสีเทา ในกรณีนี้ให้เลือกสีหนึ่งในแถวที่ 1 และอีกสีหนึ่งในแถวที่ 2 โดยสามารถเลือกสลับแถวกันได้

การเลือกสีสำหรับยาแคปซูล

  • กรณีที่ยาแคปซูลมีเปลือกบนและเปลือกล่างเป็นสีเดียวกันให้เลือกสีในแถวที่1 และแถวที่2 ของของโปรแกรมฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ด และยาแคปซูล เป็นสีเดียวกัน เช่น ยา Fluzoral® ที่มีตัวยา Fluconazole 200 mg จะมีเปลือกบนและเปลือกล่างของแคปซูลเป็นสีเดียวกันคือสีฟ้า ดังนั้นให้เลือกสีในแถวที่ 1 และ 2 เป็นสีฟ้า

  • กรณีที่ยาแคปซูลมีเปลือกบนและเปลือกล่างที่มีสีแตกต่างกันให้เลือกสีหนึ่งในแถวที่ 1 และอีกสีหนึ่งในแถวที่ 2 โดยสามารถเลือกสลับกันได้
  • กรณีที่เปลือกยาแคปซูลมีสีพื้นเป็นสีเดียวทั้งเปลือกบนและเปลือกล่าง และบนสีพื้นมีลายซึ่งมีสีที่แตกต่างกันกับสีพื้น ให้เลือกสีพื้นเป็นสีในแถวที่ 1 และมีที่เป็นลายในแถวที่ 2 โดยสามารถเลือกสลับกันได้ เช่น ยา Celebrex® ที่มีตัวยา Celecroxib เป็นแคปซูลสีขาวทั้งเปลือกบนและเปลือกล่าง และมีลายสีเหลืองทั้งเปลือกบนและเปลือกล่าง ให้เลือกสีขาว ในแถวที่ 1 หรือ 2 และสีเหลืองในแถวที่เหลือ

8. รูปร่าง (Shape) หมายถึงรูปร่างของยา ซึ่งรูปร่างของเม็ดยาที่ใช้ในฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและยาแคปซูล สามารถแยกได้เป็น 8 หมวดดังนี้

8. 1 Round (กลม)

8.2 Oval (รี)

8.3 Oblong (หัวท้ายมน)

8.4 Diamond (รูปร่างคล้ายเพชรหรือรูปสีเหลี่ยมขนมเปียกปูน)

8.5 Triangle (รูปร่างสามเหลี่ยม)

8.6 Square (รูปร่างสี่เหลี่ยม)

8.7 Capsule shape (แคปซูล)

8.8 Other (รูปร่างอื่นๆ)

9. สัญลักษณ์ (Marking) หมายถึง สัญลักษณ์ (Marking) หมายถึง สัญลักษณ์ ตัวเลข ตัวอักษร ที่แสดงไว้บนยาเม็ด หรือ แคปซูล

การลงข้อมูลในส่วนของสัญลักษณ์

9.1 ยาเม็ดหรือยาแคปซูลที่มีข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลข ให้พิมพ์ข้อความที่ระบุในยาเม็ดหรือแคปซูลนั้นลงในช่องสัญลักษณ์

  • หากมีข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลข เพียงด้านใดด้านหนึ่งของยาเม็ดหรือเปลือกบนหรือเปลืองล่างอย่างใดอย่างหนึ่งของยาแคปซูล ให้พิมพ์ข้อข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลขนั้นลงในช่อง สัญลักษณ์ 1 ของฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและยาแคปซูล
  • หากมีข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลข ทั้งสองด้านของยาเม็ดหรือทั้งเปลือกบนและเปลือกล่างของยาแคปซูล ให้พิมพ์ข้อข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลขในด้านหนึ่งลงในช่อง สัญลักษณ์ 1 และอีกด้านหนึ่งลงในช่อง สัญลักษณ์ 2 ของฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและยาแคปซูล

9.2 สำหรับยาเม็ดที่มีขีดแบ่งครึ่งเม็ดยา เป็น 2 ส่วน หรือ 4 ส่วน หรือหลายส่วน ให้ระบุข้อความ “ขีด” ลงในช่องสัญลักษณ์ หากมีขีดแบ่งครึ่งเม็ดยา เป็น 2 ส่วน หรือ 4 ส่วน หรือหลายส่วนเพียงด้านใดด้านหนึ่งของเม็ดยาให้ระบุข้อความ “ขีด” ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 หรือหากมีขีดแบ่งครึ่งเม็ดยา เป็น 2 ส่วน หรือ 4 ส่วน หรือหลายส่วนทั้ง 2 ด้านของเม็ดยาให้ระบุข้อความ“ขีด” ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 และ“ขีด” ลงในช่องสัญลักษณ์ 2

9.3 สำหรับยาเม็ดหรือยาแคปซูลที่มีสัญลักษณ์รูปภาพ หรือสัญลักษณ์อย่างใดอย่างหนึ่งที่ไม่สามารถระบุเป็นข้อความได้ ให้ระบุข้อความ “สัญลักษณ์” ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 หรือหากมีสัญลักษณ์ของบริษัท หรือรูปภาพ หรือสัญลักษณ์อย่างใดอย่างหนึ่งที่ไม่สามารถระบุเป็นข้อความได้ทั้ง 2 ด้านของเม็ดยา หรือทั้งเปลือกบนและเปลือกล่างของแคปซูล ให้ระบุข้อความ “สัญลักษณ์” ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 และช่องสัญลักษณ์ 2

9.4 สำหรับยาเม็ดหรือยาแคปซูลที่มีสัญลักษณ์ที่แสดงถึงบริษัทผู้ผลิต หรือผู้จำหน่าย บริษัทใดบริษัทหนึ่งด้านใดด้านหนึ่งของยาเม็ด หรือเปลือกบนหรือเปลือกล่างอย่างใดอย่างหนึ่งของแคปซูลให้ระบุข้อความ “บริษัท” ลงในช่องลงในช่องสัญลักษณ์ 1 หรือหากมีสัญลักษณ์ของบริษัท ทั้งสองด้านของยาเม็ดหรือ ทั้งเปลือกบนและเปลือกล่างของยาแคปซูลให้ระบุข้อความ “บริษัท” ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 และช่องสัญลักษณ์ 2

9.5 สำหรับยาเม็ดที่มีทั้งข้อความเป็นภาษาอังกฤษ หรือภาษาไทย หรือตัวเลข ขีดแบ่งครึ่งเม็ดยา เป็น 2 ส่วน หรือ 4 ส่วน หรือหลายส่วน และสัญลักษณ์ของบริษัท หรือรูปภาพ หรือสัญลักษณ์อย่างใดอย่างหนึ่งที่ไม่สามารถระบุเป็นข้อความได้ ให้ระบุข้อความทั้งหมดตามเงื่อนไขในข้อ 9.1, 9.2, 9.3 และ 9.4 ลงในช่องสัญลักษณ์ 1 และ/หรือช่องสัญลักษณ์ 2 โดยให้เว้นวรรคข้อความแต่ละข้อความ โดยแต่ละข้อความสามารถเรียงสลับตำแหน่งกันได้

10. ขนาด (Size) หมายถึงขนาดของยาเม็ดและยาแคปซูลที่ใช้ในฐานข้อมูลการพิสูจน์เอกลักษณ์ยาเม็ดและยาแคปซูลวัดด้วยเครื่องมือวัดเวอร์เนียที่มีความละเอียด 0.05 เซนติเมตร และได้มีการแยกขนาดของยาเม็ดและยาแคปซูลออกเป็น 3 ขนาด ได้แก่

10.1 ขนาดเล็ก (Small size) คือขนาดยาเม็ด หรือยาแคปซูลที่มีความยาวน้อยกว่า 1.00 เซนติเมตร

10.2 ขนาดกลาง (Medium size) คือขนาดยาเม็ด หรือยาแคปซูลที่มีความยาวตั้งแต่ 1.00 ถึง 2.00 เซนติเมตร

10.3 ขนาดใหญ่ (Large size) คือขนาดยาเม็ด หรือยาแคปซูลที่มีความยาวมากกว่า 2.00 เซนติเมตร เป็นต้นไป

 

 

 

 


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Robert Games theme design by robertgames.com | Powered by WordPress